Ograniczenia działalności zawodowej i zarobkowej radnego
Zgodnie z ustawą o samorządzie gminnym z radnym nie może być nawiązywany stosunek pracy w urzędzie gminy, w której radny uzyskał mandat. Radny nie może pełnić funkcji kierownika gminnej jednostki organizacyjnej oraz jego zastępcy.
Artykuł 24a ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym zakazuje nie tylko wykonywania pracy na stanowiskach kierownika gminnej jednostki organizacyjnej i jego zastępcy, lecz także „pełnienia” tych funkcji. Jest to formuła szersza i obejmuje zatrudnienie w ramach stosunku pracy, jak również pełnienie tej funkcji społecznie lub na podstawie umowy cywilno – prawnej, tzw. kontrakt menedżerski lub któremu powierzono tę funkcję czasowo, choć na stałe jest zatrudniony na innym stanowisku (np. na podstawie art. 42 § 4 k.p. lub na zasadzie jedynie pełniącego obowiązki kierownika czy jego zastępcy).
Jeżeli radny jest zatrudniony lub pełni taką funkcję – to przed przystąpieniem do wykonywania mandatu zobowiązany jest złożyć wniosek o urlop bezpłatny w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyników wyborów przez właściwy organ wyborczy. Radny otrzymuje wówczas urlop bezpłatny na okres sprawowania mandatu oraz 3 miesięcy po jego wygaśnięciu. Radny otrzymuje urlop bezpłatny bez względu na rodzaj i okres trwania stosunku pracy. Stosunek pracy zawarty na czas określony, który ustałby przed terminem zakończenia urlopu bezpłatnego, przedłuża się do 3 miesięcy po zakończeniu tego urlopu. Niezłożenie przez radnego wniosku o urlop bezpłatny jest równoznaczne ze zrzeczeniem się mandatu.
Radny nie może w gminie, w której uzyskał mandat, wykonywać pracy na podstawie umowy cywilnoprawnej. Nie wolno zatem radnemu nawiązać w urzędzie gminy stosunku pracy na jakiejkolwiek z możliwych podstaw prawnych.
Konsekwencją złamania ww. zakazów – zgodnie z art. 383 § 1 pkt 5 kodeksu wyborczego (naruszenia ustawowego zakazu łączenia mandatu radnego z wykonywaniem określonych w odrębnych przepisach funkcji lub działalności) – jest wygaśnięcie mandatu.
Ponadto:
- Radny nie może podejmować dodatkowych zajęć ani otrzymywać darowizn mogących podważyć zaufanie wyborców do wykonywania mandatu.
- Radny nie może powoływać się na swój mandat w związku z podjętymi dodatkowymi zajęciami bądź działalnością gospodarczą prowadzoną na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami.
- Radny nie może prowadzić działalności gospodarczej na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami z wykorzystaniem mienia komunalnego gminy, w której radny uzyskał mandat, a także zarządzać taką działalnością lub być przedstawicielem czy pełnomocnikiem w prowadzeniu takiej działalności.
Jeżeli radny przed rozpoczęciem wykonywania mandatu prowadził taką działalność gospodarczą, jest obowiązany do zaprzestania prowadzenia tej działalności gospodarczej w ciągu 3 miesięcy od dnia złożenia ślubowania.
Konsekwencja naruszenia zakazu prowadzenia działalności gospodarczej lub niewypełnienie obowiązku jej zaprzestania, jest stwierdzenie wygaśnięcia mandatu radnego, na podstawie art. 383 § 1 pkt 5 kodeksu wyborczego (naruszenia ustawowego zakazu łączenia mandatu radnego z wykonywaniem określonych w odrębnych przepisach funkcji lub działalności).
Radny oraz jego małżonek, a także osoba pozostająca z nim we wspólnym pożyciu nie mogą być członkami władz zarządzających lub kontrolnych i rewizyjnych ani pełnomocnikami spółek handlowych z udziałem gminnych osób prawnych lub przedsiębiorców, w których uczestniczą takie osoby np. spółdzielni. Wybór lub powołanie tych osób na te funkcje są z mocy prawa nieważne.
Jeżeli taki wybór lub powołanie nastąpiły przed rozpoczęciem wykonywania mandatu radnego osoby te są obowiązane zrzec się stanowiska lub funkcji w terminie 3 miesięcy od dnia złożenia ślubowania przez radnego. W razie niezrzeczenia się stanowiska lub funkcji osoba taka, traci je z mocy prawa po upływie terminu 3 miesięcy od dnia złożenia ślubowania przez radnego.
Radny nie może posiadać pakietu większego niż 10% udziałów lub akcji w spółkach prawa handlowego z udziałem gminnych osób prawnych lub przedsiębiorców, w których uczestniczą takie osoby. Udziały lub akcje przekraczające ten pakiet powinny być zbyte przez radnego przed pierwszą sesją rady gminy, a w razie niezbycia ich nie uczestniczą one przez okres sprawowania mandatu i dwóch lat po jego wygaśnięciu w wykonywaniu przysługujących im uprawnień (prawa głosu, prawa do dywidendy, prawa do podziału majątku, prawa poboru).
Sankcją za naruszenie ograniczeń w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej jest także wygaśnięcie mandatu na skutek naruszenia ustawowego zakazu łączenia mandatu radnego
z wykonywaniem określonych w odrębnych przepisach funkcji lub działalności aktywności gospodarczej, o czym mowa w art. 383 § 1 pkt 5 kodeksu wyborczego
Niezależnie od tej sankcji istnieją również szczególne negatywne następstwa naruszenia zakazów powołania radnych czy ich małżonków do organów spółek handlowych bądź przedsiębiorców z udziałem gminnych osób prawnych, a także udzielenie im pełnomocnictw przez te podmioty to czynności z mocy prawa nieważne. Jeżeli zaś takie powołanie nastąpiło przed objęciem mandatu radnego, należy złożyć rezygnację w terminie 3 miesięcy. Jeśli takie zrzeczenie się nie będzie miało miejsca, to i tak nastąpi utrata z mocy prawa piastowanego stanowiska lub funkcji Zatem radny naruszający zakaz łączenia mandatu z funkcjonowaniem w organach spółek lub przedsiębiorców z udziałem gminnych osób prawnych może stracić zarówno mandat, jak i funkcję.
Ponadto radny i jego małżonek, a także osoba pozostająca we wspólnym pożyciu z radnym nie mogą:
- zawierać umów najmu lokali mieszkalnych stanowiących mieszkaniowy zasób gminy,
w radny uzyskał mandat, ani umów najmu lokali mieszkalnych utworzonych w wyniku realizacji przedsięwzięcia inwestycyjno-budowlanego przez społeczną inicjatywę mieszkaniową, o której mowa w 23 ustawy z dnia 26 października 1995 r. o społecznych formach rozwoju mieszkalnictwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 1440 i 1635), w której gmina dysponuje ponad 50% głosów na zgromadzeniu wspólników lub na walnym zgromadzeniu; - nabywać własności lokali mieszkalnych stanowiących mieszkaniowy zasób gminy, w której radny uzyskał mandat, ani własności lokali mieszkalnych utworzonych w wyniku realizacji przedsięwzięcia inwestycyjno-budowlanego przez społeczną inicjatywę mieszkaniową będącą samorządową osobą prawną.
Zakaz nie dotyczy umowy najmu zawieranej w związku z umową partycypacji w kosztach budowy lokalu mieszkalnego, o której mowa w art. 29a ustawy z dnia 26 października 1995 r. o społecznych formach rozwoju mieszkalnictwa, zawartą przed dniem uzyskania mandatu radnego.
Wprowadzone przez ustawodawcę w ustawie o samorządzie gminnym zakazy w stosunku do radnych mają charakter antykorupcyjny. Sankcją, jaka grozi za naruszenie tych zakazów jest wygaszania mandatów radnych w trybie art. 383 Kodeksu wyborczego.
r. pr. Aneta Woźniak
Comments are closed.