Obowiązek odśnieżania chodników
Zapewnienie bezpieczeństwa i porządku w przestrzeni publicznej należy do podstawowych zadań państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego. W okresie zimowym szczególnego znaczenia nabiera kwestia utrzymania chodników w stanie umożliwiającym bezpieczne korzystanie przez pieszych. Polski ustawodawca, realizując zasadę subsydiarności, nałożył część obowiązków w tym zakresie na właścicieli nieruchomości przyległych do ciągów komunikacyjnych.
W uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dn. 05.11.1997r., sygn. akt: K 22/97, czytamy że:
„Obowiązek nałożony na właścicieli nieruchomości wynika również z tradycji prawnej istniejącej w polskim ustawodawstwie. Od dawna bowiem obowiązek utrzymywania czystości na własnej nieruchomości oraz na przylegającym do niej chodniku i części jezdni spoczywał na właścicielach nieruchomości. Pomijając bowiem nawet XIX–wieczne regulacje tzw. policji lekarskiej, nakładające na właściciela domu obowiązek utrzymywania w czystości ulic i rynków leżących naprzeciw nieruchomości […], obowiązek ten w sposób zbliżony regulowały zarówno kolejne akty normatywne wydane w okresie międzywojennym […], jak i normy uchwalone po II wojnie światowej […]. Obecnie zagadnienia te reguluje powoływana ustawa z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Podobne rozwiązania, nakładające na właścicieli nieruchomości obowiązki w zakresie sprzątania części dróg i ulic przylegających do nieruchomości, obowiązują również w innych krajach Europy. Obowiązki te, traktowane jako element tradycji i kultury społecznej, posiadają częstokroć o wiele szerszy zakres, aniżeli zaskarżone przepisy polskie, nakładając na właścicieli nieruchomości nie tylko obowiązek utrzymywania czystości chodnika.”.
Podstawowym aktem prawnym regulującym obowiązek utrzymania chodników w okresie zimowym jest ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy właściciele nieruchomości zapewniają utrzymanie czystości i porządku przez uprzątnięcie błota, śniegu, lodu i innych zanieczyszczeń z dróg dla pieszych położonych wzdłuż nieruchomości, przy czym za taką drogę uznaje się wydzieloną część drogi publicznej przeznaczoną do ruchu pieszych położoną bezpośrednio przy granicy nieruchomości; właściciel nieruchomości nie jest obowiązany do uprzątnięcia drogi dla pieszych, na której jest dopuszczony płatny postój lub parkowanie pojazdów samochodowych.
Przepis w swej treści jest wyrazem przyjętego od dawna poglądu, zgodnie z którym z prawa własności wynikają także określone obowiązki społeczne, a art. 10 ww. ustawy stanowi, że kto nie wykonuje obowiązków wymienionych w art. 5 ust. 1 lub 1a podlega karze grzywny. Z art. 117 kw wynika, że kto, mając obowiązek utrzymania czystości i porządku w obrębie nieruchomości, nie wykonuje swoich obowiązków lub nie stosuje się do wskazań i nakazów wydanych przez właściwe organy w celu zabezpieczenia należytego stanu sanitarnego i zwalczania chorób zakaźnych, podlega karze grzywny do 1500 złotych albo karze nagany. Niezależnie od ww. odpowiedzialności, właściciel nieruchomości może ponosić odpowiedzialność cywilną za szkody wyrządzone osobom trzecim na skutek niewłaściwego utrzymania chodnika np. w zakresie szkody poniesionej na skutek upadku na nieodśnieżonym lub oblodzonym chodniku.
Obowiązek odśnieżania chodników przez właścicieli nieruchomości bywa krytykowany jako nadmierne przerzucenie zadań publicznych na podmioty prywatne. Kluczowe znaczenie ma wskazane w przepisie pojęcie położenia chodnika bezpośrednio przy granicy nieruchomości.
Jeżeli nieruchomość jest oddzielona od chodnika pasem zieleni, do którego przylega chodnik, to obowiązek oczyszczania chodnika ciąży na właścicielu (zarządcy, użytkowniku itp.) owego pasa. Jeżeli pas zieleni jest własnością gminy, to obowiązek oczyszczania chodnika ciąży na gminie, a tym samym nie obciąża właściciela dalej położonej nieruchomości (tak w: D. Danecka, W. Radecki [w:] D. Danecka, W. Radecki, Utrzymanie czystości i porządku w gminach. Komentarz, Warszawa 2023, art. 5.).
Również Sąd Okręgowy w Poznaniu, w wyroku z dnia 27.03.2018 r., IV Ka 83/18, uznał że pojęcie „bezpośredniego” położenia chodnika przy granicy nieruchomości w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach należy rozumieć dosłownie, zgodnie ze znaczeniem tego pojęcia ze słownika języka polskiego PWN i stosować przy interpretacji omawianego przepisu wykładnię literalną, która jest najbardziej zrozumiała dla przeciętnego obywatela.
Właściciele nieruchomości zapewniają zatem uprzątnięcie błota, śniegu, lodu oraz innych zanieczyszczeń z chodników położonych wzdłuż nieruchomości, przy czym za taki chodnik, zgodnie z treścią art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach uznaje się wydzieloną część drogi publicznej służącą dla ruchu pieszego położoną bezpośrednio przy granicy nieruchomości.
Aby uchylić się od obowiązku samodzielnego odśnieżania chodnika, właściciele nieruchomości mogą skorzystać z możliwości jaką daje im regulacja art. 6a ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, na podstawie której rada gminy może przejąć obowiązki właścicieli nieruchomości. Przejmując obowiązki, rada gminy ustala opłatę ponoszoną przez właścicieli nieruchomości za wykonywanie przejętych obowiązków, a wysokość opłaty jest uzależniona od faktycznych kosztów ponoszonych przez gminę z tytułu uprzątnięcia błota, śniegu czy lodu.
apl. radc. Wiktoria Korycka
Comments are closed.