Urlop okolicznościowy dla matki z tytułu urodzenia dziecka
Regulacje w tym zakresie zawiera Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 maja 1996 r. (Dz.U.2014 poz.1632). Zgodnie z §15 pkt 1 tego rozporządzenia Pracodawca jest obowiązany zwolnić od pracy pracownika na okres 2 dni – w razie ślubu pracownika lub urodzenia się jego dziecka albo zgonu i pogrzebu małżonka pracownika lub jego dziecka, ojca, matki, ojczyma lub macochy. Natomiast § 16 ust 1 tego rozporządzenia stanowi, że za czas zwolnienia od pracy, o którym mowa w § 15, pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia ustalonego w sposób określony w przepisach wydanych na podstawie art. 297 kodeksu pracy.
Pracownikowi z tytułu urodzenia dziecka – niezależnie od liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie – przysługują dwa dni urlopu okolicznościowego.
Przepis ten może w praktyce budzić pewne wątpliwości. Często pojawia się pytanie w jakim terminie pracodawca jest zobowiązany udzielić pracownikom przedmiotowego zwolnienia. Zdarza się, że pracownicy wnioskują o zwolnienie po pewnym czasie od zaistnienia okoliczności mogących je uzasadniać. Pracodawcy udzielając pracownikom urlopu okolicznościowego muszą pamiętać o tym, jaki jest cel tej instytucji Zwolnienia udziela się pracownikowi w celu umożliwienia mu bezpośredniego uczestnictwa we wskazanych w Rozporządzeniu wydarzeniach z jego osobistego życia. Termin tzw. urlopu okolicznościowego musi więc pozostawać z nimi w ścisłym związku.
Kolejne wątpliwości dotyczą tego czy urlop okolicznościowy przysługuje także matce. Zgodnie ze wskazanymi powyżej regulacjami urlop okolicznościowy na urodzenie dziecka przysługuje obojgu rodzicom w wymiarze 2 dni. Natomiast zgodnie z art 183 1 § 2 Kodeksu pracy pierwszym dniem urlopu macierzyńskiego jest dzień porodu, jeżeli pracownica nie korzysta z urlopu macierzyńskiego przed dniem porodu. Zatem matka dziecka zazwyczaj w dniu urodzenia dziecka zaczyna urlop macierzyński. W takiej sytuacji nie może ona wykorzystać urlopu okolicznościowego na urodzenie dziecka, ponieważ może zostać on udzielony tylko pracownicy, która nie przebywa na urlopie macierzyńskim. Wystąpienie okoliczności uzasadniającej zwolnienie od pracy nie powoduje przerwania urlopu wypoczynkowego, bezpłatnego czy innego urlopu pracowniczego.
Termin wykorzystania urlopu
Dodatkowo należy wskazać na czas na wykorzystanie urlopu macierzyńskiego.
Przepisy nie zakreślają granic czasowych, w jakich pracownik może skorzystać z urlopu okolicznościowego, nie zastrzegają też, że zwolnienie ma przypadać bezpośrednio przed lub po dniu wystąpienia danego zdarzenia. Pracodawca powinien więc udzielić zwolnienia w terminie wskazanym przez pracownika, przy czym przyjmuje się, że termin ten powinien pozostawać w związku czasowym z wydarzeniem, które stanowi podstawę udzielenia zwolnienia. Przyjmuje się, że dzień wolny powinien być wykorzystany możliwie najbliżej daty porodu, ponieważ urlop okolicznościowy powinien mieć ścisły związek z danym wydarzeniem. Zatem jeżeli pracownica będzie w stanie udowodnić, że dni wolne będą przeznaczone na przykład na załatwienie formalności w urzędzie czy na załatwienie innych spraw związanych z urodzeniem dziecka to może wnioskować o taki urlop jakiś czas po porodzie.
Celem dni wolnych z tytułu wystąpienia zdarzeń wskazanych w § 15 Rozporządzenia powinno być albo umożliwienie pracownikowi udziału w uroczystościach czy określonych zdarzeniach, albo też umożliwienie załatwienia koniecznych formalności z tym związanych. Udzielenie dni wolnych musi zatem pozostawać w związku przyczynowym i czasowym z określonym wydarzeniem, co ocenia pracodawca znając przedstawione mu przez pracownika okoliczności.
Zgodnie ze stanowiskiem Departamentu Prawa Pracy Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, wyrażonym w piśmie z dnia 7 marca 2012 r.,:
„(…) Okolicznościowe zwolnienie od pracy, co do zasady, powinno zatem pokrywać się z datą zdarzenia lub zostać wykorzystane w niedalekim odstępie czasowym, jeżeli pracownik udowodni, że zwolnienie ma związek z wydarzeniem. Zwolnienie powinno pozostawać w związku przyczynowym, a także związku czasowym z danym wydarzeniem.”
Dodatkowo należy wskazać, że pracodawca może udzielić 2 dni urlopu okolicznościowego w razie urodzenia się dziecka pracownika tylko w dni, które dla pracownika są dniami pracy.
Należy pamiętać także, że urlop okolicznościowy może być wykorzystany w roku kalendarzowym, w którym zaistniała dana okoliczność i nie przechodzi na kolejne lata.
Pracownica może skorzystać z przysługującego jej prawa, wynikającego z art. 180 § 4 kodeksu pracy i po wykorzystaniu po porodzie co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego, ma prawo zrezygnować z pozostałej części tego urlopu i powrócić do pracy, jeżeli:
- pozostałą część urlopu macierzyńskiego wykorzysta pracownik – ojciec wychowujący dziecko;
- przez okres odpowiadający okresowi, który pozostał do końca urlopu macierzyńskiego, osobistą opiekę nad dzieckiem będzie sprawował ubezpieczony – ojciec dziecka, który w celu sprawowania tej opieki przerwał działalność zarobkową.
Oznacza to, że udzielenie matce urlopu okolicznościowego z tytułu urodzenia dziecka byłoby możliwe dopiero kilkanaście miesięcy po porodzie. W takiej sytuacji pracodawca może udzielić pracownicy dni wolnych przysługujących za urodzenie dziecka tylko wówczas, gdy wykaże ona, że dni te są jej niezbędne i nadal przeznaczone będą na przykład na załatwienie formalności związanych z urodzeniem dziecka, których nie udało załatwić podczas urlopu macierzyńskiego.
Pracodawca może oczywiście udzielić pracownicy takiego zwolnienia, jeżeli wystąpi ona z wnioskiem po zakończeniu urlopu macierzyńskiego i nie wykaże, że jest to jej potrzebne na załatwienie spraw związanych z urodzeniem dziecka, ale nie będzie miał takiego obowiązku.
Jeżeli pracownik nie wystąpi z wnioskiem o urlop okolicznościowy, to pracodawca nie musi udzielać pracownikowi dni wolnych z tego tytułu.
Kolejne pytanie, które może się nasunąć to: Czy matce dziecka można przed porodem udzielić urlopu okolicznościowego z tytułu urodzenia dziecka?
Jeżeli nie wykorzystuje zwolnienia lekarskiego lub urlopu macierzyńskiego przed porodem – może przed dniem urodzenia dziecka wnioskować do pracodawcy o okolicznościowe zwolnienie od pracy z tytułu urodzenia dziecka pod warunkiem, że udzielenie tych dni wolnych ma związek przyczynowy i czasowy z tym wydarzeniem. Ponieważ w przepisach nie zostało określone, kiedy należy wykorzystać dni wolne z tytułu urodzenia dziecka, jednakże ważny jest związek czasowy i przyczynowy dni urlopu okolicznościowego z danym zdarzeniem, zatem termin urlopu nie może być odległy od dnia narodzin dziecka. Oceny czy rzeczywiście tak jest i czy wniosek pracownicy zasługuje na uwzględnienie dokonuje pracodawca.
r. pr. Aneta Woźniak
Comments are closed.