Umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych

29 maja 2025

blog, Blog wewnątrzMożliwość komentowania Umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych została wyłączona

Umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych jest, obok umowy licencji, jednym z typów umów opisanych w ustawie z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Jak sama nazwa wskazuje, jej zawarcie powoduje przeniesienie przez uprawnionego autorskich praw majątkowych na inny podmiot. Aby skutecznie przenieść prawa autorskie koniecznie jest spełnienie szeregu wymogów prawnych przewidzianych w przepisach ustawy.

Rodzaje praw autorskich

Prawa autorskie to zbiór uprawnień przysługujących każdemu twórcy. Dzielą się na dwie grupy: autorskie prawa osobiste i autorskie prawa majątkowe.

Autorskie prawa osobiste chronią więź twórcy z utworem. Są niezbywalne i bezterminowe. Obejmują prawo do:

1. autorstwa utworu;
2. oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem albo do udostępniania go anonimowo;
3. nienaruszalności treści i formy utworu oraz jego rzetelnego wykorzystania;
4. decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu publiczności;
5. nadzoru nad sposobem korzystania z utworu.

Autorskie prawa majątkowe chronią interesy biznesowe twórcy utworu. Są zbywalne, dziedziczne i ograniczone w czasie (wygasają z upływem 70 lat z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie).

Do autorskich praw majątkowych zalicza się prawo do:

1. korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji;
2. wynagrodzenia za korzystanie z utworu.

 

Przeniesienie autorskich praw majątkowych

Jak z pewnością się domyślasz, autorskie prawa osobiste nie mogą zostać skutecznie zbyte przez twórcę. Wszelkie umowy, które zawierają postanowienia o przeniesieniu autorskich praw osobistych będą nieważne. Natomiast autorskie prawa majątkowe mogą przejść na inne osoby w drodze dziedziczenia lub na podstawie umowy, a nabywca autorskich praw majątkowych może przenieść je na inne osoby, chyba że umowa stanowi inaczej.

Aby skutecznie przenieść autorskie prawa majątkowe konieczne jest zachowanie formy pisemnej pod rygorem nieważności. Poniżej znajdą Państwo kilka wskazówek jak taka umowa powinna wyglądać.

Przede wszystkim umowa powinna zawierać precyzyjne określenie stron, pomiędzy którymi dojdzie do przejścia majątkowych praw autorskich. Zazwyczaj uprawnionym do przeniesienia autorskich praw majątkowych będzie sam twórca, czyli osoba, która dany utwór stworzyła i na rzecz której powstały autorskie prawa majątkowe do dzieła. Wyzbycie się autorskich praw majątkowych przez twórcę nie oznacza jednak, że nie będą one już przedmiotem obrotu. Nabywca tych praw może bowiem dalej nimi rozporządzać, w tym przenieść je na kolejne podmioty.

W prawie przewidziano kilka sytuacji, w których autorskie prawa majątkowe powstają lub przechodzą z mocy prawa na rzecz podmiotu innego niż sam twórca np. stworzenie utworu w ramach stosunku pracy – jeżeli ustawa lub umowa o pracę nie stanowią inaczej, pracodawca, którego pracownik stworzył utwór w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy, nabywa z chwilą przyjęcia utworu autorskie prawa majątkowe w granicach wynikających z celu umowy o pracę i zgodnego zamiaru stron.

Następnie w umowie należy dokładnie określić jej przedmiot. Przedmiotem umowy przenoszącej autorskie prawa majątkowe może być wyłącznie utwór w rozumieniu przepisów ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (art. 1 ust. 1 i 2 u.p.a.p.p.):

„1. Przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia (utwór).

2. W szczególności przedmiotem prawa autorskiego są utwory:

1) wyrażone słowem, symbolami matematycznymi, znakami graficznymi (literackie, publicystyczne, naukowe, kartograficzne oraz programy komputerowe);

2) plastyczne;

3) fotograficzne;

4) lutnicze;

5) wzornictwa przemysłowego;

6) architektoniczne, architektoniczno-urbanistyczne i urbanistyczne;

7) muzyczne i słowno-muzyczne;

8) sceniczne, sceniczno-muzyczne, choreograficzne i pantomimiczne;

9) audiowizualne (w tym filmowe).”

Umowa o przeniesienie praw autorskich powinna przede wszystkim wyraźnie wymieniać pola eksploatacji. Mogą to być jedynie te pola eksploatacji, które są znane w chwili zawierania umowy. Oznacza to, że jeżeli konkretne pola eksploatacji nie zostały wymienione w umowie, to w tym konkretnie zakresie majątkowe prawa autorskie pozostają przy podmiocie dotychczas uprawnionym. Pomocny przy tym zagadnieniu może być art. 50 u.p.a.p.p.:

„Odrębne pola eksploatacji stanowią w szczególności:

• 1. w zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy utworu, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową;
  2. w zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami, na których utwór utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy;
  3. w zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym.”

Zasadą jest, że twórcy za korzystanie z utworu przysługuje wynagrodzenie, jednakże przepisy dopuszczają również możliwość nieodpłatnego przeniesienia praw autorskich. Podobne stanowisko prezentowane jest w orzecznictwie:

„Nawet gdyby do zawarcia umowy nie doszło, twórca miałby prawo do wynagrodzenia. Przepis art. 43 ust. 1 u.p.a.p.p. stanowi bowiem, że jeżeli z umowy nie wynika, że przeniesienie autorskich praw majątkowych lub udzielenie licencji nastąpiło nieodpłatnie, twórcy przysługuje prawo do wynagrodzenia. Oznacza to, że regułą jest, iż twórcy za korzystanie z utworu, przysługuje wynagrodzenie, twórca może natomiast wyrazić w umowie zgodę na nieodpłatne korzystanie z jego utworu.”

(wyrok SA w Warszawie z 2.10.2017 r., I ACa 905/16, LEX nr 2382804.).

Art. 41 ust. 3 u.p.a.p.p. z kolei wprowadza zakaz objęcia umową wszystkich utworów danego twórcy lub wszystkich utworów danego rodzaju mających powstać w przyszłości.

„1. Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o Prawie autorskim i prawach pokrewnych (tekst jednolity: Dz. U. Nr 80 z 2000 r., poz. 904) nie wyłącza możliwości przeniesienia autorskich praw majątkowych do utworów mających powstać w przyszłości, w drodze stosowania art. 155 § 2 k.c. w związku z art. 555 k.c.

2. Dopuszczalna jest umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych do utworów mających powstać w przyszłości, jeżeli tylko nie obejmuje ona całego przyszłego dorobku twórczego autora.”

(wyrok SA w Poznaniu z 4.04.2001 r., I ACa 72/01, OSA 2002, nr 2, poz. 6.).

Zakaz ten ma na celu ochronę twórcy, który w praktyce jest zazwyczaj słabszą stroną stosunku kontraktowego.

 

---