Czy wypieki mogą naruszać prawo? Prawa autorskie i znaki towarowe w cukiernictwie
Czy wypieki mogą naruszać prawo? Prawa autorskie i znaki towarowe w cukiernictwie
Z wielką przyjemnością można zaobserwować rozwój branży cukierniczej. Oprócz samego faktu, że na naszych ulicach pojawia się coraz więcej obiektów serwujących słodkie wypieki, również sam produkt uległ znaczącej zmianie. Nie bez powodu mówi się o „jedzeniu oczami”.
Jeszcze nie tak wiele lat temu przyjętym standardem było, że wyszukane dekoracje, formy i przedstawienia zarezerwowane były głównie dla tortów. Dziś również mniej skomplikowane formy wypieków zaczynają przybierać coraz ciekawsze kształty i przedstawienia. W tym kontekście na wyróżnienie zasługują w szczególności monoporcje, które pełnią dodatkowo funkcję ozdoby sklepowej witryny.
Wskutek powyższego mogą pojawiać się wątpliwości co do statusu prawnego takich wytworów. Drugim ciekawym pytaniem, które można zadać, jest to, czy wypieki mogą naruszać prawa autorskie albo inne prawa osób trzecich.
Wypieki a prawa autorskie – co właściwie podlega ochronie?
W pierwszej kolejności należy dokonać podziału na dwie warstwy (nie tortu). Czym innym będzie przedstawienie (warstwa zewnętrzna danego wypieku), natomiast czym innym będzie przepis obejmujący sposób przygotowania, składniki, czyli wszystko to, co w rezultacie wpływa na smak.
Druga ze wskazanych warstw będzie miała jednak w omawianym zakresie mniejsze znaczenie. Pomimo szczególnych przypadków, w których przepisy uznaje się za przedmiot prawa autorskiego, dotyczy to głównie ich publikacji. Samo wcielanie tych przepisów w życie nie stanowi natomiast naruszenia praw autorskich.
Nie oznacza to jednak, że wypieki nie mogą naruszać praw osób trzecich. Niebezpieczeństwo to dotyczy jednak warstwy zewnętrznej „utworu”. Najprościej zobrazować tę różnicę na przykładzie rzeźby – nie materiał, z którego została wykonana, jest przedmiotem ochrony, lecz jej zewnętrzny rezultat, charakteryzujący się odpowiednim stopniem twórczości.
Ochrona samego „wnętrza” mogłaby następować jedynie jako element całej stworzonej kompozycji, np. przedstawienia tortu odsłaniającego wewnętrzne warstwy.
Kiedy wypiek może zostać uznany za utwór?
Należy jednak wyraźnie zaznaczyć, że ochrona prawnoautorska wypieków jest uzależniona od spełnienia warunków uznania danego wypieku za utwór. W ogromnym uproszczeniu musi być to przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze.
Oczywiście samo uznanie konkretnego przedstawienia za utwór zawsze budzi pewne kontrowersje, ponieważ to, czy coś zostanie zaklasyfikowane jako utwór, często dyktowane jest własną (lub sądu) subiektywną oceną. Ponadto rozumienie polskiego prawa autorskiego wprowadza wiele „wyjątków od reguły”.
Dla przykładu naruszenia nie będzie stanowił tort inspirowany innym tortem, pod warunkiem że będzie posiadał wystarczająco dużo twórczego wkładu własnego.
Drugim istotnym problemem w zakresie ochrony przedstawień wypieków jest fakt, że ochrona ta jest częściowo iluzoryczna. W praktyce, z oczywistych przyczyn, będzie często sprowadzać się do ochrony fotografii, a nie samego tortu (ewentualnie ochrony tortu w oparciu o fotografię), ponieważ w momencie dochodzenia ochrony bardziej niż prawdopodobne jest to, że utwór fizycznie nie będzie już istniał.
Postaci z bajek na wypiekach a znaki towarowe
Zupełnie odrębną kwestią będą natomiast prawa własności przemysłowej w postaci znaków towarowych. Można zaobserwować dość niepokojącą (z perspektywy prawa) tendencję, w szczególności w zakresie tortów dla najmłodszych, polegającą na wykorzystywaniu należących do przedsiębiorców znaków towarowych.
Problem dotyczy przede wszystkim postaci z bajek, które oprócz uznanej ochrony prawnoautorskiej (w wielu przypadkach starsze postacie przechodzą już do domeny publicznej), bardzo często są również rejestrowane jako znaki towarowe.
Co oczywiste, ogromne koncerny branży rozrywkowej nie ścigają uporczywie małych cukierników, niemniej jednak warto uważać na życzenia klientów, ewentualnie skupić się na tworzeniu wypieków w formie inspirowanej danym tworem popkultury.
Podsumowanie – prawa autorskie do wypieków w praktyce
Podsumowując, wypieki a prawa autorskie to zagadnienie bardziej złożone, niż mogłoby się wydawać. Sam przepis co do zasady nie podlega ochronie w zakresie jego wykonania, jednak zewnętrzna forma wypieku może już stanowić utwór w rozumieniu prawa autorskiego.
Szczególną ostrożność należy zachować przy tworzeniu wypieków przedstawiających postaci z bajek lub motywy popkultury, ponieważ poza ochroną prawnoautorską mogą one korzystać również z ochrony jako znaki towarowe. W praktyce oznacza to, że wykorzystanie rozpoznawalnych motywów na tortach, monoporcjach lub innych słodkich realizacjach może wiązać się z ryzykiem naruszenia cudzych praw – zwłaszcza gdy inspiracja staje się zbyt dosłowna.
Q&A
Czy wypiek może być chroniony prawem autorskim?
Tak, pod warunkiem że ma twórczy i indywidualny charakter.
Czy można zrobić tort z postacią z bajki?
Należy zachować ostrożność, ponieważ wiele postaci podlega ochronie prawnoautorskiej oraz ochronie znaków towarowych.
Czy przepis na ciasto jest chroniony prawem autorskim?
Co do zasady samo wykonanie przepisu nie stanowi naruszenia prawa autorskiego.
Czy inspirowanie się cudzym tortem jest legalne?
Tak, o ile nowy wypiek zawiera wystarczający wkład twórczy i nie stanowi wiernego odwzorowania.
apl. radc. Jakub Kurpiński
Comments are closed.