Prawo do urlopu wypoczynkowego i ekwiwalent za niewykorzystany urlop – Kodeks pracy
Prawo do urlopu wypoczynkowego, ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop oraz szczególne okoliczności niewypłacania pracownikowi ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop
Prawo do urlopu wypoczynkowego i ekwiwalent za niewykorzystany urlop – najważniejsze informacje
Prawo do corocznego, płatnego urlopu wypoczynkowego jest jednym z podstawowych uprawnień pracownika wynikających z przepisów Kodeksu pracy. Co do zasady urlop powinien zostać wykorzystany w naturze, jednak w przypadku rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy nie zawsze jest to możliwe. Wówczas, przy spełnieniu ustawowych przesłanek, pracownikowi przysługuje ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop.
W niniejszym artykule przedstawiamy zasady nabywania prawa do urlopu wypoczynkowego, sposób ustalania prawa do ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop oraz wyjątek przewidziany w Kodeksie pracy, w którym pracodawca nie ma obowiązku wypłaty tego świadczenia.
Prawo do urlopu wypoczynkowego
Zgodnie z art. 152 i następnymi Kodeksu pracy pracownikowi przysługuje prawo do corocznego, nieprzerwanego i płatnego urlopu wypoczynkowego.
Wymiar urlopu wynosi:
- 20 dni – jeżeli pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat;
- 26 dni – jeżeli pracownik jest zatrudniony co najmniej 10 lat.
Okresy wliczane do stażu pracy
Do okresu zatrudnienia, od którego zależy prawo do urlopu oraz jego wymiar, wlicza się poprzednie okresy zatrudnienia, bez względu na przerwy w zatrudnieniu oraz sposób ustania stosunku pracy, a także okresy nauki w następujących rodzajach placówek edukacyjnych:
- w zasadniczej lub innej równorzędnej szkole zawodowej – przewidziany programem nauczania czas trwania nauki, nie więcej jednak niż 3 lata;
- w średniej szkole zawodowej – przewidziany programem nauczania czas trwania nauki, nie więcej jednak niż 5 lat;
- w średniej szkole zawodowej dla absolwentów zasadniczych (równorzędnych) szkół zawodowych – 5 lat;
- w średniej szkole ogólnokształcącej – 4 lata;
- w szkole policealnej – 6 lat;
- w szkole wyższej – 8 lat.
Nabycie prawa do urlopu wypoczynkowego
Pracownik nie może zrzec się prawa do urlopu.
Pracownik podejmujący pracę po raz pierwszy, w roku kalendarzowym, w którym podjął pracę, uzyskuje prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy, w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu przysługującego mu po przepracowaniu roku.
Prawo do kolejnych urlopów pracownik nabywa w każdym następnym roku kalendarzowym.
Pracodawca jest obowiązany udzielić pracownikowi urlopu w tym roku kalendarzowym, w którym pracownik uzyskał do niego prawo.
Termin wykorzystania urlopu
Urlopu niewykorzystanego w danym roku kalendarzowym należy udzielić pracownikowi najpóźniej do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego.
Wynagrodzenie za czas urlopu
Za czas urlopu pracownikowi przysługuje wynagrodzenie, jakie otrzymałby, gdyby w tym czasie świadczył pracę.
Zmienne składniki wynagrodzenia mogą być obliczane na podstawie przeciętnego wynagrodzenia z okresu 3 miesięcy poprzedzających miesiąc rozpoczęcia urlopu. W przypadkach znacznego wahania wysokości wynagrodzenia okres ten może zostać przedłużony do 12 miesięcy.
Ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop
W przypadku niewykorzystania przysługującego urlopu w całości lub w części z powodu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy pracownikowi przysługuje ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop.
Wysokość ekwiwalentu ustala się na podstawie wynagrodzenia bezpośrednio poprzedzającego nabycie prawa do tego świadczenia.
Szczegółowe regulacje w tym zakresie zawarte są w Rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop (Dz.U. z 1997 r. Nr 2, poz. 14).
Ekwiwalent pieniężny oblicza się jak wynagrodzenie urlopowe, jednak składniki wynagrodzenia określone w stawce miesięcznej w stałej wysokości uwzględnia się przy ustalaniu ekwiwalentu w wysokości należnej w miesiącu nabycia prawa do tego ekwiwalentu (§ 15 rozporządzenia).
Składniki wynagrodzenia przysługujące pracownikowi za okresy nie dłuższe niż miesiąc (z wyjątkiem składników wynagrodzenia określonych w stawce miesięcznej w stałej wysokości), wypłacone w okresie 3 miesięcy bezpośrednio poprzedzających miesiąc nabycia prawa do ekwiwalentu, uwzględnia się przy ustalaniu ekwiwalentu w średniej wysokości z tego okresu (§ 16 ust. 1 rozporządzenia).
Obowiązek wypłaty ekwiwalentu ciąży na pracodawcy, który zatrudniał pracownika przed ustaniem zatrudnienia.
Termin wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop
Ekwiwalent za niewykorzystany urlop powinien zostać wypłacony w ostatnim dniu zatrudnienia, ponieważ do tego momentu pracownik ma jeszcze możliwość wykorzystania urlopu w naturze.
Jednakże, gdy termin wypłaty wynagrodzenia przypada przed dniem rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy, wówczas ekwiwalent płatny jest w terminie 10 dni od ustania stosunku pracy. Jeżeli termin ten przypada w dzień wolny od pracy, ekwiwalent wypłaca się poprzedniego dnia.
Prawo do ekwiwalentu za niewykorzystany urlop nie jest zależne ani od sposobu, ani od przyczyn ustania stosunku pracy.
Roszczenie o wypłatę ekwiwalentu za niewykorzystany urlop ulega przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne.
Kiedy pracodawca nie musi wypłacać ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop?
Od zasady wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop ustawodawca przewidział wyjątek.
Zgodnie z art. 171 § 3 Kodeksu pracy pracodawca nie musi wypłacać pracownikowi ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop w przypadku, gdy strony postanowią o wykorzystaniu urlopu w czasie pozostawania pracownika w stosunku pracy na podstawie kolejnej umowy o pracę zawartej z tym samym pracodawcą bezpośrednio po rozwiązaniu lub wygaśnięciu poprzedniej umowy o pracę.
W ten sposób pracodawca ponownie zatrudniający tego samego pracownika nie musi ponosić bezpośrednich kosztów związanych z niezrealizowaniem w ramach poprzedniego stosunku pracy prawa do urlopu wypoczynkowego, natomiast pracownik zachowuje możliwość wykorzystania prawa do urlopu wypoczynkowego w naturze.
Warunkiem zastosowania powyższego rozwiązania jest zawarcie porozumienia w formie pisemnej jeszcze przed rozwiązaniem lub wygaśnięciem dotychczasowej umowy o pracę.
W przeciwnym wypadku, w dacie ustania stosunku pracy, prawo do urlopu w naturze przekształci się w prawo do ekwiwalentu pieniężnego, a pracodawca będzie zobowiązany do jego wypłaty w terminie wymagalności tego świadczenia.
Termin „bezpośredniości zawarcia kolejnej umowy” należy wiązać z możliwie najkrótszym odstępem czasowym pomiędzy dotychczasową a kolejną umową o pracę.
Podsumowanie
Prawo do urlopu wypoczynkowego stanowi jedno z podstawowych uprawnień pracowniczych wynikających z Kodeksu pracy. Co do zasady urlop powinien zostać wykorzystany w naturze, natomiast w przypadku rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy pracownikowi przysługuje ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop.
Przepisy przewidują jednak wyjątek od tej zasady. Jeżeli strony zawrą kolejną umowę o pracę z tym samym pracodawcą bezpośrednio po rozwiązaniu lub wygaśnięciu poprzedniej umowy oraz przed ustaniem stosunku pracy uzgodnią wykorzystanie niewykorzystanego urlopu w ramach nowego zatrudnienia, obowiązek wypłaty ekwiwalentu nie powstanie.
Znajomość zasad dotyczących prawa do urlopu wypoczynkowego, terminów jego wykorzystania oraz przesłanek nabycia prawa do ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop pozwala uniknąć błędów zarówno po stronie pracownika, jak i pracodawcy oraz prawidłowo rozliczyć zakończenie stosunku pracy.
Szukasz innych porad dotyczących prawa pracy?
Na naszym blogu znajdziesz kompletne artykuły i analizy przepisów zarówno dla pracowników, jak i pracodawców.
👉 Przeglądaj całą bazę wiedzy o prawie pracy →
FAQ
Czy pracownik zawsze otrzymuje ekwiwalent za niewykorzystany urlop?
Nie. Co do zasady ekwiwalent pieniężny przysługuje w przypadku rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy, jednak art. 171 § 3 Kodeksu pracy przewiduje wyjątek od tej zasady.
Kiedy pracodawca nie wypłaca ekwiwalentu za niewykorzystany urlop?
Pracodawca nie ma obowiązku wypłaty ekwiwalentu, jeżeli strony uzgodnią wykorzystanie niewykorzystanego urlopu podczas kolejnej umowy o pracę zawartej z tym samym pracodawcą bezpośrednio po rozwiązaniu poprzedniej umowy.
W jakim terminie należy wypłacić ekwiwalent za niewykorzystany urlop?
Co do zasady świadczenie powinno zostać wypłacone w związku z ustaniem stosunku pracy, z uwzględnieniem zasad wynikających z przepisów prawa pracy oraz terminów wypłaty wynagrodzenia.
Czy prawo do ekwiwalentu za niewykorzystany urlop ulega przedawnieniu?
Tak. Roszczenie o wypłatę ekwiwalentu przedawnia się z upływem 3 lat od dnia, w którym stało się wymagalne.
r.pr. Aneta Woźniak
Comments are closed.