Administracyjne kary pieniężne za wycinkę drzew – kiedy grożą i jak można ich uniknąć?
Usunięcie drzewa lub krzewu bez wymaganego zezwolenia, zgody albo zgłoszenia może wiązać się z nałożeniem administracyjnej kary pieniężnej. Przepisy ustawy o ochronie przyrody określają zarówno przypadki, w których kara może zostać wymierzona, jak i zasady jej ustalania, terminy płatności oraz możliwości skorzystania z ulg.
Istotne znaczenie mają również szczególne okoliczności, takie jak stan wyższej konieczności, które mogą uzasadniać odstąpienie od wymierzenia kary. W określonych sytuacjach możliwe jest także odroczenie płatności, umorzenie części kary lub rozłożenie jej na raty.
Kiedy grozi administracyjna kara pieniężna za wycinkę drzew?
Zgodnie z art. 88 ustawy o ochronie przyrody wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za określone naruszenia przepisów dotyczących usuwania drzew i krzewów.
Do przypadków tych należą:
- Usunięcie drzewa lub krzewu bez wymaganego zezwolenia.
- Usunięcie drzewa lub krzewu bez wymaganego pozwolenia w przypadku, o którym mowa w art. 36 ust. 1aa ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, czyli bez pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków lub ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, jeżeli jest ono wymagane.
- Usunięcie drzewa lub krzewu bez zgody posiadacza nieruchomości.
- Zniszczenie drzewa lub krzewu.
- Uszkodzenie drzewa spowodowane wykonywaniem prac w obrębie jego korony.
- Usunięcie drzewa pomimo sprzeciwu właściwego organu.
- Usunięcie drzewa bez dokonania zgłoszenia, o którym mowa w art. 83f ust. 4 ustawy o ochronie przyrody.
Administracyjna kara pieniężna jest nakładana na posiadacza nieruchomości, właściciela urządzeń przesyłowych, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, albo na inny podmiot, jeżeli działał bez zgody posiadacza nieruchomości.
Termin zapłaty i odroczenie płatności kary
Osoba, na którą nałożono administracyjną karę pieniężną, jest zobowiązana do jej zapłaty w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja w sprawie wymierzenia kary stała się ostateczna.
W określonych przypadkach możliwe jest odroczenie terminu płatności kary na okres 5 lat. Dotyczy to sytuacji, w których stopień zniszczenia drzewa lub krzewu nie wyklucza zachowania jego żywotności. Odroczenie terminu płatności kary wymierzonej za zniszczenie korony drzewa dotyczy 70% jej wysokości.
Kara jest umarzana po upływie 5 lat od dnia, w którym decyzja o odroczeniu terminu płatności stała się ostateczna, pod warunkiem stwierdzenia zachowania żywotności drzewa lub krzewu albo braku żywotności z przyczyn niezależnych od podmiotu ukaranego.
Jeżeli drzewo lub krzew obumrze przed upływem tego okresu, karę należy uiścić niezwłocznie. Wyjątek stanowi sytuacja, w której utrata żywotności nastąpiła z przyczyn niezależnych od podmiotu ukaranego.
Jak ustala się wysokość administracyjnej kary pieniężnej?
Wysokość administracyjnej kary pieniężnej ustala się na podstawie zasad określonych w art. 89 ustawy o ochronie przyrody. Wysokość kary zależy od rodzaju naruszenia oraz okoliczności dotyczących usuniętego, zniszczonego lub uszkodzonego drzewa albo krzewu.
Jeżeli ustalenie obwodu lub gatunku usuniętego albo zniszczonego drzewa jest niemożliwe z powodu wykarczowania pnia i braku kłody, dane niezbędne do obliczenia administracyjnej kary pieniężnej ustala się na podstawie informacji zebranych w toku postępowania administracyjnego, powiększając je o 50%.
Jeżeli ustalenie obwodu usuniętego lub zniszczonego drzewa jest niemożliwe z powodu braku kłody, obwód przyjmuje się na podstawie najmniejszej średnicy pnia, a wyliczony obwód pomniejsza się o 10%.
W przypadku gdy ustalenie powierzchni usuniętych lub zniszczonych krzewów jest niemożliwe z powodu usunięcia pędów i korzeni, powierzchnię tę określa się na podstawie informacji zebranych w toku postępowania administracyjnego.
Przedawnienie kary i postępowania
Administracyjne kary pieniężne nieuiszczone w wyznaczonym terminie podlegają przymusowemu ściągnięciu wraz z odsetkami za zwłokę, w trybie określonym w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Należność z tytułu administracyjnej kary pieniężnej przedawnia się po upływie 5 lat od końca roku, w którym upłynął termin płatności.
Nie wszczyna się postępowania w sprawie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli od końca roku, w którym usunięto lub zniszczono drzewo albo krzew bądź uszkodzono drzewo, upłynęło 5 lat.
💡 Sprawdź również: Opłata adiacencka czy planistyczna? Poznaj różnice i swoje prawa
Stan wyższej konieczności a odstąpienie od wymierzenia kary
Ustawa o ochronie przyrody przewiduje możliwość odstąpienia od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za wycinkę drzewa w ściśle określonych przypadkach, w szczególności gdy do usunięcia lub zniszczenia drzewa albo krzewu bądź uszkodzenia drzewa doszło w okolicznościach uzasadnionych stanem wyższej konieczności.
Zgodnie z art. 89 ust. 7 ustawy o ochronie przyrody:
„W przypadku usunięcia albo zniszczenia drzewa lub krzewu, albo uszkodzenia drzewa w okolicznościach uzasadnionych stanem wyższej konieczności, nie wymierza się administracyjnej kary pieniężnej”.
Istotne wskazówki dotyczące rozumienia tej przesłanki zawiera wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 marca 2026 r., sygn. akt II SA/Kr 1523/25.
Sąd wskazał:
„Stan wyższej konieczności uzasadniający natychmiastowe usunięcie albo zniszczenie drzewa lub krzewu albo uszkodzenie drzewa i zwalniający z obowiązku poniesienia administracyjnej kary pieniężnej, musi być stanem nagłym i stwarzającym na tyle poważne zagrożenie dla dóbr prawnych o wyższej wartości niż drzewa lub krzewy (np. życie lub zdrowie ludzkie), że nie można oczekiwać na przybycie uprawnionych służb lub na uzyskanie odpowiedniego zezwolenia właściwego organu. Samo tylko przekonanie strony o niebezpieczeństwie nie uzasadnia zatem wycięcia drzewa bez uzyskania stosownego zezwolenia.
Dodatkowo dodać należy, że na zaistnienie stanu wyższej konieczności uzasadniającego odstąpienie od wymierzenia kary, nie może powoływać się każdy. Na wystąpienie takiego stanu może powołać się podmiot mający pewne zobowiązania do zachowania pewnych standardów bezpieczeństwa lub osoba, która znajdzie się w sytuacji zagrażającej życiu lub zdrowiu.
Dla przykładu, na wystąpienie stanu wyższej konieczności może powołać się właściciel nieruchomości, na której wskutek zjawisk atmosferycznych nastąpiło uszkodzenie drzewa, które realnie zagraża bezpieczeństwu właściciela tej nieruchomości, jego domowników lub osób postronnych. Na stan wyższej konieczności może powołać się też właściciel sieci przesyłowych, gdy w związku ze zdarzeniami nagłymi uszkodzone drzewa zagrażają tej sieci w sposób zagrażający zdrowiu lub życiu. Nie można jednak przyjąć, że w stanie wyższej konieczności działa podmiot, który z cudzej działki wycina drzewa, choćby miał przekonanie, że stwarzają one jakiemukolwiek niesprecyzowane bliżej niebezpieczeństwo”.
Z powyższego wynika, że samo subiektywne przekonanie o zagrożeniu nie wystarcza do uzasadnienia wycinki bez wymaganego zezwolenia. Konieczne jest wystąpienie realnego, nagłego zagrożenia życia lub zdrowia, którego nie można usunąć przez oczekiwanie na przybycie uprawnionych służb albo uzyskanie stosownego zezwolenia.
Umorzenie części kary ze względu na sytuację materialną
Organ administracyjny może umorzyć 50% wymierzonej kary osobie fizycznej, która usunęła lub zniszczyła drzewo albo krzew bądź uszkodziła drzewo na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej.
Możliwość ta dotyczy sytuacji, w której osoba ukarana nie jest w stanie uiścić kary w pełnej wysokości bez znacznego uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny, a miesięczny dochód na jednego członka gospodarstwa domowego nie przekracza 50% minimalnego wynagrodzenia za pracę w danym roku.
Rozłożenie administracyjnej kary pieniężnej na raty
Organ może rozłożyć administracyjną karę pieniężną na raty na wniosek strony. Wniosek należy złożyć w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o wymierzeniu kary stała się ostateczna, albo od dnia, w którym upłynął termin, na jaki odroczono uiszczenie kary.
Kara może zostać rozłożona na raty na okres nie dłuższy niż 5 lat.
Znaczenie dla oceny takiego wniosku ma wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 sierpnia 2023 r., sygn. akt III OSK 4584/21, LEX nr 3704772. Sąd wskazał:
„Ocena zaistnienia przesłanki ważnego interesu strony wymaga wnikliwej analizy sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej strony. Wprawdzie strona jest zobowiązana do uiszczenia nałożonej na nią kary, ale w przypadkach wyjątkowych ustawodawca przewidział możliwość przyznania ulgi m.in. w postaci rozłożenia należności na raty. Podejmując zatem decyzję w tym przedmiocie organ powinien brać pod rozwagę całokształt sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy, a także realną możliwość spłaty zobowiązania jednorazowo, a nie ograniczać się jedynie do twierdzenia, że przyznanie ulgi jest możliwe tylko w sytuacjach nadzwyczajnych”.
Złożenie wniosku o umorzenie administracyjnej kary pieniężnej albo rozłożenie jej na raty wymaga zatem przedstawienia okoliczności uzasadniających zastosowanie ulgi. Organ administracyjny powinien przeanalizować sytuację materialną, rodzinną i zdrowotną wnioskodawcy, a także jego rzeczywistą możliwość jednorazowej spłaty zobowiązania.
Podsumowanie
Administracyjne kary pieniężne za wycinkę drzew mogą wiązać się z istotnymi konsekwencjami finansowymi. Przed usunięciem drzewa warto zatem sprawdzić, czy wymagane jest zezwolenie lub zgłoszenie oraz czy konieczna jest zgoda posiadacza nieruchomości.
Jeżeli kara została już nałożona, warto przeanalizować okoliczności sprawy, w tym ewentualne wystąpienie stanu wyższej konieczności, możliwość umorzenia części kary oraz przesłanki uzasadniające rozłożenie należności na raty. Każda z tych możliwości zależy od spełnienia określonych warunków ustawowych i oceny konkretnego przypadku.
FAQ
1. Kiedy grozi administracyjna kara pieniężna za wycinkę drzewa?
Kara może zostać nałożona m.in. za usunięcie drzewa bez wymaganego zezwolenia, bez zgody posiadacza nieruchomości, zniszczenie drzewa albo usunięcie go z naruszeniem zasad dotyczących zgłoszenia i sprzeciwu organu.
2. Ile wynosi kara za wycięcie drzewa bez zezwolenia?
Wysokość kary ustala się na podstawie ustawy o ochronie przyrody. Zależy ona od rodzaju naruszenia oraz danych dotyczących drzewa lub krzewu. Przed podaniem konkretnej kwoty należy ustalić okoliczności sprawy i zastosować aktualne przepisy.
3. Czy można uniknąć kary za wycinkę drzewa?
Tak, w szczególnych przypadkach. Art. 89 ust. 7 ustawy o ochronie przyrody przewiduje niewymierzanie kary, gdy usunięcie lub zniszczenie drzewa albo krzewu bądź uszkodzenie drzewa nastąpiło w okolicznościach uzasadnionych stanem wyższej konieczności.
4. Czy karę za wycinkę drzewa można rozłożyć na raty?
Tak. Możliwość rozłożenia kary na raty przewiduje ustawa o ochronie przyrody. Wniosek należy złożyć w ustawowym terminie, a okres spłaty nie może przekraczać 5 lat.
5. Kiedy przedawnia się administracyjna kara za wycinkę drzewa?
Należność z tytułu administracyjnej kary pieniężnej przedawnia się po upływie 5 lat od końca roku, w którym upłynął termin płatności. Odrębny pięcioletni termin dotyczy możliwości wszczęcia postępowania w sprawie wymierzenia kary, liczony od końca roku, w którym doszło do naruszenia wskazanego w ustawie.
r. pr. Aneta Woźniak
Comments are closed.