Podział majątku wspólnego
Podział majątku wspólnego – jak przebiega i jakie są możliwości?
W jaki sposób powstaje wspólność majątkowa pomiędzy małżonkami? Co może wchodzić w skład majątku wspólnego? Kiedy możliwy jest jego podział i jakie są sposoby podziału majątku wspólnego?
W dzisiejszym wpisie omawiamy najważniejsze kwestie związane ze wspólnością majątkową małżonków, rozliczeniem nakładów oraz podziałem majątku wspólnego.
Kiedy powstaje wspólność majątkowa i co oznacza to pojęcie?
Co do zasady wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) powstaje z chwilą zawarcia związku małżeńskiego pomiędzy małżonkami z mocy ustawy.
Wspólność majątkowa obejmuje zatem przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Natomiast te przedmioty majątkowe, które nie są objęte wspólnością ustawową, należą do majątku osobistego każdego z małżonków.
💡 Warto wiedzieć, że podział majątku wspólnego jest możliwy dopiero po ustaniu wspólności majątkowej (np. w wyniku rozwodu lub podpisania intercyzy). Jeśli chcesz wiedzieć, jak takie rozwiązanie wpływa na sprawy firmowe, zobacz jak działa rozdzielność majątkowa małżonków przy prowadzeniu działalności gospodarczej.
W jakich sytuacjach nie powstanie wspólność majątkowa?
Wspólność ustawowa nie powstanie, jeśli przyszli małżonkowie w umowie majątkowej przed zawarciem małżeństwa przyjęli ustrój rozdzielności majątkowej lub jeden z małżonków był ubezwłasnowolniony.
Należy pamiętać, że małżonkowie nie mogą domagać się podziału majątku wspólnego przed ustaniem wspólności majątkowej.
Konkludując, ustawowy ustrój majątkowy polega na wyodrębnieniu trzech mas majątkowych: majątku wspólnego oraz majątków osobistych obu małżonków.
Powyższe oznacza, że małżonkowie mogą rozporządzać łącznie tylko majątkiem wspólnym, natomiast każdy z małżonków dysponuje oddzielnie swoim majątkiem osobistym.
Co może wejść do majątku wspólnego?
Zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, do majątku wspólnego należą w szczególności:
- pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków;
- dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków;
- środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków;
- kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie ZUS.
W skład majątku wspólnego mogą, oprócz nieruchomości czy ruchomości, wejść również:
- przedsiębiorstwo;
- gospodarstwo rolne;
- ogół praw i obowiązków w spółce osobowej;
- udziały czy akcje w spółce kapitałowej;
- spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu lub prawa wynikające z umowy najmu.
Nakłady poczynione na majątek wspólny
Każdy z małżonków powinien co do zasady zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód.
Małżonek może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny.
Nie można natomiast żądać zwrotu wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności.
Zwrotu dokonuje się przy podziale majątku wspólnego. Czasami jednak sąd może nakazać wcześniejszy zwrot, jeżeli wymaga tego dobro rodziny.
Nakładami są koszty poniesione na utrzymanie, eksploatację lub ulepszenie rzeczy już istniejącej w majątku, natomiast wydatkami są koszty związane z nabyciem danego przedmiotu.
Dla rozliczenia nakładów bez znaczenia pozostaje, czy rzecz, na którą nakłady zostały poczynione, została zbyta, czy też nie.
W jakich przypadkach może nastąpić podział majątku wspólnego?
Podział majątku możliwy jest dopiero po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej. Może to nastąpić z kilku przyczyn:
- poprzez orzeczenie przez sąd rozwodu pomiędzy małżonkami;
- poprzez zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej ustanawiającej w małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej (tzw. intercyza);
- poprzez ustanowienie rozdzielności majątkowej przez sąd.
Formy podziału majątku wspólnego
Podział majątku można przeprowadzić zarówno na drodze postępowania sądowego, jak i w drodze umowy zawartej przez małżonków.
Sądowy podział majątku odbywa się najczęściej w przypadku sporu pomiędzy małżonkami. Podział sądowy majątku powinien obejmować cały majątek wspólny, tj. wszystkie jego elementy.
Umowny podział majątku może objąć cały majątek lub być ograniczony do jego części.
W postępowaniu sądowym w pierwszej kolejności sąd musi ustalić skład majątku wspólnego, następnie określić wartość poszczególnych składników oraz wybrać odpowiedni sposób dokonania podziału, przy uwzględnieniu interesów obu małżonków.
Wartość poszczególnych składników wchodzących w skład majątku wspólnego szacuje najczęściej biegły sądowy.
Umowa o podział majątku nie wymaga żadnej szczególnej formy, chyba że w skład majątku wspólnego wchodzi nieruchomość. W takim wypadku podział majątku u notariusza będzie jedynym rozwiązaniem.
Sposoby podziału majątku wspólnego
Przepisy Kodeksu cywilnego wyróżniają trzy podstawowe sposoby podziału majątku wspólnego:
- podział fizyczny;
- przyznanie rzeczy jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych;
- sprzedaż rzeczy wspólnej.
Dopuszcza się również sposoby mieszane. Przykładowo można niektóre składniki majątku wspólnego podzielić pomiędzy strony, a inne sprzedać.
O sposobie podziału majątku decyduje sąd stosownie do okoliczności rozpoznawanej sprawy i biorąc pod uwagę interesy obu stron.
Podział fizyczny rzeczy
Preferowanym sposobem podziału majątku jest podział fizyczny rzeczy. Nie każdą rzecz da się jednak podzielić fizycznie.
W razie braku takiej możliwości sąd może przydzielić rzecz wspólną na wyłączną własność jednego z małżonków, z obowiązkiem spłaty odpowiedniej sumy na rzecz drugiego z małżonków.
W sprawach o podział majątku po rozwodzie spłata należna małżonkowi powinna wynosić, co do zasady, połowę wartości rynkowej dzielonej rzeczy.
Przyznanie rzeczy jednemu z małżonków
Rozstrzygnięcie o tym, któremu z małżonków należy przyznać rzecz na wyłączną własność, zawsze poprzedzone jest rozważaniem usprawiedliwionych interesów stron.
Czasami konsekwencje tej decyzji są bardzo doniosłe.
Jeżeli w skład majątku wspólnego małżonków wchodzi mieszkanie, którego nie da się fizycznie podzielić, a mieszkanie to zostanie przyznane na własność jednemu z małżonków, drugi z małżonków musi szukać innego lokalu. Może jednak w takim wypadku liczyć na spłatę połowy wartości rynkowej mieszkania.
Jeżeli żaden z małżonków nie dysponuje odpowiednią kwotą do dokonania spłaty na rzecz drugiego małżonka, najbardziej właściwa będzie sprzedaż mieszkania i podział środków pochodzących ze sprzedaży.
Sprzedaż rzeczy wspólnej
Podział majątku poprzez sprzedaż rzeczy wspólnej powinien być zastosowany, gdy przyznanie rzeczy jednemu z małżonków nie byłoby możliwe, np. gdy żaden ze nich nie chce rzeczy dla siebie albo żaden nie jest w stanie ponieść ciężaru spłat.
Pieniądze uzyskane ze sprzedaży rzeczy są dzielone między małżonków po połowie.
Opłaty sądowe za podział majątku
Wniosek o podział majątku wspólnego podlega opłacie stałej w wysokości 1000 zł.
Jeżeli jednak wniosek zawiera zgodny projekt podziału majątku wspólnego, opłata wynosi 300 zł.
💡 Należy pamiętać, że podział majątku oraz ustanowienie intercyzy wpływają również na sprawy spadkowe w przyszłości. Aby dowiedzieć się, jak rozdzielność wpływa na sukcesję, sprawdź nasz poradnik: Rozdzielność majątkowa a dziedziczenie po zmarłym małżonku.
FAQ
Czy można podzielić majątek wspólny w trakcie małżeństwa?
Podział majątku wspólnego możliwy jest dopiero po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej. Wcześniej konieczne jest ustanie wspólności majątkowej, np. poprzez zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej ustanawiającej rozdzielność majątkową albo ustanowienie rozdzielności majątkowej przez sąd.
Co wchodzi w skład majątku wspólnego małżonków?
Do majątku wspólnego mogą należeć m.in. wynagrodzenia za pracę i dochody z działalności zarobkowej, dochody z majątku wspólnego i osobistego, określone środki emerytalne, a także inne składniki majątkowe, takie jak nieruchomości, ruchomości, przedsiębiorstwo czy udziały i akcje – zależnie od okoliczności ich nabycia.
Jak można podzielić majątek wspólny?
Podział majątku może nastąpić przez podział fizyczny rzeczy, przyznanie rzeczy jednemu z małżonków z obowiązkiem spłaty drugiego albo sprzedaż rzeczy wspólnej i podział uzyskanych środków. Możliwe są również rozwiązania mieszane.
Ile kosztuje sądowy podział majątku wspólnego?
Opłata od wniosku o podział majątku wspólnego wynosi 1000 zł. Jeżeli wniosek zawiera zgodny projekt podziału majątku, opłata wynosi 300 zł.
Czy podział majątku można przeprowadzić u notariusza?
Tak. Podział majątku może zostać przeprowadzony w drodze umowy między małżonkami. Jeżeli w skład majątku wspólnego wchodzi nieruchomość, konieczne jest zachowanie formy aktu notarialnego.
Czym są nakłady na majątek wspólny?
Nakładami są koszty poniesione na utrzymanie, eksploatację lub ulepszenie rzeczy już istniejącej w majątku. Wydatki natomiast dotyczą kosztów związanych z nabyciem danego przedmiotu. Ich rozliczenie może nastąpić przy podziale majątku wspólnego.
r.pr Magdalena Cyburt
Comments are closed.